
Eén inkt kan maar een deel van een foto tonen: de inkt is er of niet, en op een gaas vallen de lichtste en de donkerste tonen weg. Een tweede of derde inkt neemt de tonen over die de eerste niet haalt. Meer is een duotone of tritone niet: één grijs beeld, gedrukt met meerdere inkten die elk een deel van het tonenbereik voor hun rekening nemen.
Hoe een duotone werkt
In beeldsoftware wordt een duotone bewaard als één grijs beeld plus één curve per inkt. Elke curve zegt hoeveel van die inkt waar komt: bij een middengrijs bijvoorbeeld 60% van het rood en 0% van het zwart. Voor de pers wordt dat één film per inkt, elk een halftone van zijn eigen curve. Twee inkten geven twee films en twee zeven, drie inkten drie.
Waarom doen? Een tweede inkt vergroot het tonenbereik, en een lichte tweede inkt kan lichte tonen halen die zwart alleen niet haalt. De gebruikelijke verdeling: zwart, of de donkerste inkt, voor de schaduwen en een lichtere inkt voor de middentonen en de lichten.
Zes manieren om er een te bouwen
- Zwart plus één kleur (duotone). De klassieker en de veiligste. De kleur draagt de lichten en middentonen, zwart begint pas in de schaduwen.
- Zwart plus twee kleuren (tritone). Bijvoorbeeld een warme inkt in de lichten, een koele in de schaduwen en een beetje zwart in het diepste deel.
- Twee kleuren, geen zwart. Bijvoorbeeld marine en oranje. Dat werkt alleen als de donkerste inkt echt donker is (marine, aubergine, donkerbruin). Met een middenblauw blijven de schaduwen slap.
- Drie kleuren, geen zwart. Drie transparante lagen worden snel modderig. Warme inkten van licht naar donker (crèmegeel, roest, aubergine) zijn het meest vergevingsgezind.
- Tonale zones. Elke inkt krijgt zijn eigen deel van het tonenbereik en ze overlappen nauwelijks: geel in de lichten, magenta in het midden, blauw in de schaduwen. Grafisch eerder dan fotografisch, en bijna geen kans op moiré tussen de zeven.
- Lichte inkten op een donkere ondergrond. De curves draaien om: hoe lichter de toon, hoe meer inkt. Dekkende inkten mengen niet door overdruk, en op een donkere kledij hebben de lichte inkten meestal een witte underbase nodig (zie de underbase-gids).
De curves instellen
Denk in welke inkt welke taak heeft en houd de totale dekking bescheiden. Deze waarden zijn vertrekpunten voor een eerste test, geen regels:
| Inkt | Lichten (25% toon) | Middentonen (50%) | Schaduwen (90%) |
|---|---|---|---|
| Kleur (rood) met zwart | ongeveer 35% | ongeveer 75% | ongeveer 85% |
| Zwart met een kleur | 0% | 0% | ongeveer 75% (begint rond 45% toon) |
| Donkere inkt, zonder zwart (marine) | ongeveer 20% | ongeveer 50% | ongeveer 95% |
| Lichte inkt, zonder zwart (oranje) | ongeveer 55% | ongeveer 75% | ongeveer 30% |
Een lichtere tweede inkt heeft meer dekking nodig voor dezelfde toon, dus de totalen lopen snel op: de som van de inkten in de diepste schaduw kan 150% of meer bereiken. De CMYK-modus van de tool begrenst de totale dekking op 240% voor zeefdruk, en een duotone zit daar ruim onder. Let toch op de schaduwen: dik gestapelde lagen drogen of harden slecht en lopen dicht.
- Laat zwart laat beginnen. Begint zwart vroeg, dan wordt het hele beeld grijs en gaat de kleur verloren.
- Knip het beeld eerst bij. Is de donkerste toon in je bestand niet echt zwart, dan drukt geen enkele inkt een echt zwart.
- Reken per inkt op puntaangroei. Tricot wint 15 tot 35%, papier 3 tot 10% (zie één ontwerp, drie ondergronden).
Rasterhoeken
Elke inkt heeft zijn eigen hoek nodig, anders liggen de dots op elkaar en verschuiven de kleuren als de registratie schuift. Gangbare praktijk, uit drukforums en softwarehulp: houd de hoeken ongeveer 30° uit elkaar. Bij drie inkten wordt vaak 15°, 45° en 75° genoemd, met de donkerste inkt op 45°, de middelste op 75° en de lichtste op 15°. Bij twee inkten geven verschillende hoeken een rozet in plaats van moiré en kleurverschuiving als de registratie afwijkt.
Zeefdruk voegt er iets aan toe. Het gaas zelf geeft moiré bij 0°, 45° en 90° (zie waarom 22,5° en nooit 45°), dus de klassieke 45° is niet ideaal. Twee uitwegen, allebei het testen waard op je eigen raam:
- Klassiek: twee inkten op 75° en 45°, drie inkten op 15°, 75° en 45°. Beste scheiding tussen de zeven, 45° zit op de zwakke plek van het gaas.
- Gaas-veilig: twee inkten op 67,5° en 22,5°, drie inkten op 11,25°, 33,75° en 56,25°. Elke hoek blijft minstens 11° van 0, 45 en 90, maar de spreiding tussen de zeven zakt naar 22,5° of 45°.
Gebruik dezelfde lijnfrequentie voor alle inkten en dezelfde puntvorm, en kies liefst een elliptische dot voor vloeiende middentonen. De CMYK-modus van de tool gebruikt daarom vaste hoeken (zie CMYK zonder RIP).
Drukvolgorde en registratie
- Licht eerst, donker laatst. Druk de lichtste inkt eerst en zwart of de donkerste inkt laatst, zodat de donkere inkt bovenop zit en het beeld scherper maakt.
- Registreer strak. Een tweede halftone die ten opzichte van de eerste verschuift, maakt het detail zacht. Elke extra inkt is een extra gang en een extra kans op verschuiving (zie passermerken).
- Transparant of dekkend? Transparante inkten drukken over elkaar tot een derde kleur (transparante inkten en overdruk). Dekkende inkten bedekken wat eronder zit, dus niets mengt.
- Druk eerst een teststrook: een toonkeil per inkt, en de toonkeil met alle inkten samen, op je echte materiaal.
Maken met PrintFilmReady
Op dit moment scheidt PrintFilmReady een ontwerp op kleur en rastert elke inkt op 22,5°, en de CMYK-modus heeft zijn eigen vaste hoeken. Een duotone heeft per inkt een andere hoek en curve nodig, dus maak de scheiding voorlopig in je beeldbewerker: pas per inkt een curve toe, exporteer elke inkt als zwart-witfilm op de gekozen hoek en spiegel hem. Een duotone-modus in de tool wordt getest; er valt nog niets aan te kondigen.
Bronnen
- Photoshop tips: duotone vs multichannel images (CreativePro): één grijsbeeld en één curve per inktplaat.
- Extending tonal range in Photoshop with duotones (CreativePro): waarom een tweede inkt het tonenbereik vergroot, en zwart voor de schaduwen.
- Duo-, tri- and quadtones (Shutterbug): lichtere tweede inkten en tinten.
- Screen angles: why 15, 45, 75 and 90 (PrintPlanet-forum): de vaak genoemde hoeken voor drie inkten. Een forumdraad, dus zie het als gangbare praktijk.
- Do the screen angles of two trapping spot colours have to be different? (PrintPlanet-forum).
- Degree settings in the colour halftone dialogue box (Adobe-community): de vuistregel van 30° spreiding.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een duotone en een tritone?
Een duotone gebruikt twee inkten, een tritone drie. Elke inkt krijgt zijn eigen tooncurve, zijn eigen film en zijn eigen zeef.
Heb ik zwart nodig voor een duotone?
Nee. Zwart is de klassieker, omdat het de schaduwen hun diepte geeft. Twee of drie kleuren werken ook als de donkerste inkt echt donker is, bijvoorbeeld marine of aubergine.
Welke rasterhoeken bij twee inkten?
Gangbaar is ongeveer 30° uit elkaar, bijvoorbeeld 75° en 45°. Omdat het gaas zelf moiré geeft bij 45°, is 67,5° en 22,5° het testen waard op je eigen raam.
Welke inkt druk ik eerst?
De lichtste eerst en de donkerste, meestal zwart, laatst, zodat de donkere inkt bovenop zit.
Kan ik een duotone op een donkere kledij doen?
Ja, met lichte inkten. De curves draaien om (meer inkt waar het beeld lichter is), en de lichte inkten hebben meestal een witte underbase nodig.
Probeer je eigen beeld
Scheid het in inkten en krijg één drukklare film per inkt, in je browser. Gratis proef.
Gebouwd door een zeefdrukker, voor zeefdrukkers. Wat jij ons vertelt bepaalt wat we daarna bouwen. Schrijf een review · Stuur een idee