Lino- en
hoogdruklagen

Waarom hoogdruk net het omgekeerde van een halftone nodig heeft

Bij zeefdruk gaat inkt door een gaas, waardoor een toon nagemaakt kan worden met dots van wisselende grootte. Hoogdruk werkt niet zo. Een rol brengt een dekkende, ondoorzichtige inktlaag aan op het verhoogde oppervlak van het blok, en wat verhoogd is, drukt op volle kracht af. Er bestaat niet zoiets als 40% inkt vanaf een lino-blok.

Je zou in theorie een halftone-rasterpatroon kunnen uitsnijden. In de praktijk doet niemand dat, want honderden dots per vierkante centimeter met de hand uitsnijden is geen grafisch werk meer, maar een boetedoening. Hoogdruk pakt toon andersom aan: door het beeld te herleiden tot vlakke vormen en de overlap tussen inkten de rest te laten doen.

De scheiding die je nodig hebt is dus hetzelfde idee als een zeefdrukscheiding met één instelling omgekeerd: één laag per kleur, maar dekkend, met scherpe randen en zonder enige rastering.

De twee manieren om meer dan één kleur te drukken

Multi-blok

Eén blok per kleur. Je snijdt zoveel blokken als je inkten hebt, drukt ze na elkaar op hetzelfde vel, en bewaart de blokken voor latere oplages. Het kost meer lino en vraagt nauwkeurige registratie, maar er gaat niets verloren en je kan de oplage later herdrukken.

Reductie (de "suicide print")

Eén blok, in stappen weggesneden. Druk de lichtste kleur over de hele oplage, snij weg wat die kleur moet blijven, druk de volgende, donkerdere kleur, enzovoort. Elke stap vernietigt de vorige toestand, dus de oplagegrootte ligt vast vanaf het moment dat je begint, en herdrukken is nooit meer mogelijk.

Reductiedruk beloont planning meer dan elke andere techniek in deze gids. Een scheiding die je op papier uitprint, één vel per stap, is het dichtste wat je krijgt in de richting van een vangnet.

De lagen uit de tool halen

1. Laad je ontwerp en stel het aantal inkten in op het aantal blokken of stappen dat je van plan bent te drukken.
2. Sorteer de inkten uit. Voeg samen wat als één kleur uitgesneden moet worden, en stel elke inkt in op de kleur die je effectief zal oprollen. De live preview toont het gedrukte resultaat, wat echt nuttig is bij het plannen van een reductiedruk: je kan zien of vier kleuren zullen werken voordat je iets snijdt.
3. Zet de halftone-rastering uit. Dit is de instelling die hier telt. In plaats van dots wordt elke laag dekkend zwart waar de inkt komt en wit waar dat niet zo is. De gaas-preset wordt genegeerd, want er is geen gaas.
4. Stel de afdrukbreedte in op de werkelijke grootte van je blok, in millimeter of inch, en print op 100%.

Wat eruit komt is geen film. Het is een snijgids: een kaart met dekkende vormen per kleur, op de exacte grootte van het blok, met registermerken en een gelabelde marge die aangeeft om welke laag het gaat.

Spiegelen: het onderdeel waar iedereen intrapt

Een hoogdrukblok drukt gespiegeld af. Wat je uitsnijdt, verschijnt omgekeerd op het papier, en daarom moet tekst op een blok achterstevoren uitgesneden worden. De vraag is dus niet of je je snijgids moet spiegelen, maar hoeveel keer die gespiegeld wordt voordat hij bij de lino belandt.

De tool spiegelt standaard, omdat zeefdrukfilms dat nodig hebben, en drukt dan "MIRRORED" in de marge. Bepaal bij hoogdrukwerk vooraf in welke rij van die tabel je zit, en controleer het label in de marge in plaats van op je geheugen aan de werktafel te vertrouwen.

Registratie tussen blokken

Elke kleur na de eerste moet exact op dezelfde plek terechtkomen. Twee aanpakken, allebei ouder dan wij allemaal:

• Een registratiemal. Een plank met een rechte hoek voor het blok en een andere voor het papier, zodat beide elke keer op dezelfde plek vallen. Goedkoop te bouwen uit restmateriaal en nauwkeurig genoeg voor het meeste werk.
• Kento-merken, de Japanse moku hanga-methode: een hoekinkeping en een randinkeping die in het blok zelf gesneden worden, waarin het papier past. Elegant, en het reist mee met het blok.

De registermerken en snijtekens die in de marge van elke laag afgedrukt worden, geven je een gemeenschappelijk referentiepunt over alle lagen heen — lijn de merken uit, en de lagen liggen uitgelijnd.

Ontwerpen voor onvolmaakte registratie

Met de hand gedrukte hoogdruk zal nooit zo strak registreren als een pers, ontwerp dus alsof het een beetje zal verschuiven, want dat zal het.

• Laat kleuren bewust overlappen. Een vorm die net iets onder zijn buur doorloopt, verbergt een witte kier; twee vormen die elkaar enkel raken, tonen die kier wel.
• Gebruik een sleutelblok. Een donkere contourlaag als laatste drukken, over de kleuren heen in plaats van eronder, verdoezelt kleine registratiefouten — een truc die sommige drukkers bewust toepassen. Traditionele ukiyo-e-druk doet net het omgekeerde: het sleutelblok gaat er eerst op, en de kleuren worden erin gepast.
• Druk van licht naar donker. Dekkende donkere inkt bedekt lichte inkt; omgekeerd werkt het niet.
• Bedenk dat overdrukken gratis kleur oplevert. Twee transparante inkten die elkaar kruisen, geven je een derde. Drie blokken kunnen als zes kleuren overkomen.

Wees bewust van één eerlijke beperking: de tool spreidt of verkleint vormen niet voor trapping. Wil je een bewuste overlap, bouw die dan in het ontwerp in voordat je scheidt, of snij een fractie buiten de lijn.

Wat er gebeurt met verlopen

Met de rastering uit wordt elke toon beslist op het middelpunt: alles op of boven 50% dekking wordt dekkend, alles daaronder wordt leeg. Een zacht verloop verandert daardoor in een vorm met scherpe randen, wat het juiste antwoord is voor een snijgids, maar de eerste keer een verrassing kan zijn.

Als een verloop belangrijk is voor het beeld, is het hoogdruk-antwoord meer lagen, geen dots: drie tinten van hetzelfde blauw, gedrukt als drie vormen, lezen van op een meter afstand als een verloop. Stel meer inkten in, voeg samen wat je niet nodig hebt, en laat de preview je vertellen of het werkt.

Dit geldt voor meer dan lino

Alles wat dekkende inkt drukt vanaf een verhoogd of uitgesneden oppervlak heeft dezelfde vereiste: houtsnede, rubber- en vinylblokken, aardappel- en foamdruk in de klas, hoogdruk vanaf polymeerplaten, en handgesneden sjablonen. In elk geval is de nuttige output een dekkende vorm per kleur op exacte grootte, geen gerasterde film.

Sjabloonwerk heeft één extra regel die de software niet kan afdwingen: een eiland in het midden van een uitgesneden vorm heeft een bruggetje nodig om het vast te houden, anders valt het eruit. Controleer je vormen op losse eilanden voordat je snijdt.

Veelgestelde vragen

We zijn nieuw, en reviews, testers en ideeën maken dit beter. Schrijf een review · Word tester · Stuur een idee · Toon ons je werk